Generieke principes
De condities die zelforganisatie in veranderingsprocessen waarschijnlijker maken.
De generieke principes zijn afgeleid uit de synergetiek en berusten op de beginselen van zelforganisatie. Ze beschrijven de voorwaarden die het waarschijnlijker maken dat zelforganisatie in menselijke veranderingsprocessen kan plaatsvinden.
Wat dit begrip interessant maakt, is de verschuiving in de vraagstelling. Waar een instructief model van behandeling vraagt welke techniek welk effect oplevert, vraagt het denken in generieke principes welke voorwaarden het waarschijnlijker maken dat een systeem zich opnieuw ordent. De aandacht gaat dan minder naar de uitkomst zelf en meer naar de omstandigheden waarin een nieuwe orde kan ontstaan.
Condities scheppen in plaats van uitkomsten forceren
Schiepek heeft een aantal van deze principes geformuleerd. Vrij samengevat gaat het om het bieden van stabiliteit en veiligheid, het herkennen van de patronen die ertoe doen, het aanspreken van energie en motivatie, aandacht voor de betekenis die dingen voor deze persoon hebben, en het afstemmen van interventies op het moment waarop het systeem ontvankelijk is voor verandering. Het zijn eerder randvoorwaarden dan technieken, en ze vragen eerder om een houding dan om een recept.
Naar onze indruk maakt dit begrip expliciet wat ervaren behandelaren vaak intuïtief al doen. Het biedt taal om te verantwoorden waarom je soms bewust niet ingrijpt, waarom timing soms zwaarder weegt dan techniek, en waarom hetzelfde protocol bij de ene persoon tot bloei komt en bij de andere niet aanslaat. Zo slaat het een brug tussen de wetenschap van zelforganisatie en het ambacht van de spreekkamer.